Waarom Europa zijn eigen defensie-industrie moet opbouwen

De Europese defensiebegrotingen stijgen al een aantal jaar op rij. Dat is begrijpelijk: de oorlog in Oekraïne heeft duidelijk gemaakt dat vrede op het continent geen vanzelfsprekendheid is. Maar achter de grote bedragen schuilt een minder zichtbaar probleem. Een groot deel van het geld verdwijnt naar leveranciers buiten Europa, terwijl de eigen industrie versnipperd blijft over tientallen nationale markten.

Dat is geen detail voor specialisten. Wie wapens koopt, koopt ook afhankelijkheid: van onderhoud, van onderdelen, van software-updates en uiteindelijk van de politieke wil van het land dat ze levert. In rustige tijden is dat een acceptabel risico. In een wereld waarin bondgenootschappen opnieuw worden gewogen, is het dat steeds minder.

Versnippering is duur

Europese landen gebruiken naast elkaar een groot aantal verschillende systemen voor tanks, fregatten en munitie. Elk land wil zijn eigen industrie beschermen, en dus wordt er nauwelijks gezamenlijk ingekocht. Het resultaat is dat Europa per euro minder slagkracht krijgt dan het zou kunnen hebben, en dat geen enkele producent de schaal bereikt om echt concurrerend te zijn.

Wie wapens koopt, koopt ook afhankelijkheid: van onderhoud, van onderdelen en van de politieke wil van het land dat ze levert.

Gezamenlijke aanbestedingen zijn daarom geen bureaucratische hobby van Brussel, maar een voorwaarde voor een industrie die kan opschalen wanneer het nodig is. Dat vraagt van lidstaten dat ze een deel van hun nationale voorkeuren loslaten. Politiek is dat lastig: werkgelegenheid in de eigen regio is een sterk argument in elke hoofdstad.

Wat er nodig is

• Langlopende contracten, zodat producenten durven te investeren in extra capaciteit.
• Gezamenlijke inkoop voor munitie en standaardmaterieel, met duidelijke afspraken over verdeling van productie.
• Een kapitaalmarkt die defensiebedrijven niet bij voorbaat uitsluit, zonder de ethische discussie uit de weg te gaan.

Dat laatste punt krijgt weinig aandacht. Veel Europese pensioenfondsen en banken hielden defensie jarenlang op afstand. Die afweging is legitiem, maar heeft gevolgen voor de financiering van een sector die nu ineens hard moet groeien. Hier raken veiligheidsbeleid en financiële markten elkaar direct.

En Nederland?

Nederland heeft een kleine maar hoogwaardige defensie-industrie, vooral in maritieme systemen, sensoren en onderdelen. Juist een land van deze omvang heeft baat bij een Europese markt waarin specialisatie beloond wordt. De vraag voor Den Haag is dus niet alleen hoeveel er wordt uitgegeven, maar ook waar: blijft het geld in de Europese industrie hangen, of verdwijnt het naar het buitenland?

Europa hoeft niet alles zelf te maken. Maar een continent dat zijn eigen veiligheid serieus neemt, moet wel kunnen bepalen wanneer de productielijnen aan of uit gaan.