De dollar als wapen: hoe sancties de wereldeconomie hertekenen

Het grootste deel van de internationale handel en financiering loopt via de dollar. Dat geeft de Verenigde Staten een unieke positie: wie toegang tot het Amerikaanse financiële systeem verliest, staat in feite buiten de wereldeconomie. Sancties zijn daardoor een van de krachtigste instrumenten van het Amerikaanse buitenlandbeleid geworden.

Effectief, maar niet gratis

Elke keer dat dat instrument wordt ingezet, kijken andere landen mee. Centrale banken spreiden hun reserves meer, landen experimenteren met betalingen in eigen valuta en er wordt gebouwd aan alternatieve betaalsystemen. Geen van die initiatieven bedreigt de dollar op korte termijn. Samen laten ze wel zien dat afhankelijkheid van één valuta steeds vaker als risico wordt gezien.

De kracht van de dollar is vertrouwen. Wie dat vertrouwen te vaak als wapen inzet, geeft anderen een reden om naar alternatieven te zoeken.

Voor Europa is dat een ongemakkelijke positie. Europese bedrijven moeten zich aan Amerikaanse sancties houden, ook wanneer Brussel andere afwegingen maakt. Een sterkere internationale rol voor de euro wordt daarom regelmatig genoemd als manier om meer eigen ruimte te krijgen. Dat vraagt wel om een diepere Europese kapitaalmarkt, en daar wordt al jaren over gesproken zonder dat er veel verandert.

De vraag is niet of de dollar binnenkort wordt vervangen. De vraag is hoe ver landen bereid zijn te gaan om zich in te dekken tegen het moment waarop zij zelf het doelwit worden.